Những nguy hại của tia cực tím đối với sức khỏe con người

Khi Việt Nam bước vào giai đoạn cao điểm nắng nóng, chỉ số tia cực tím tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước thường xuyên vượt ngưỡng an toàn. Việc tiếp xúc với tia cực tím trong thời gian dài không chỉ ảnh hưởng đến làn da mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng đối với mắt, hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Hiểu rõ bản chất của tia cực tím, các mức độ nguy hại và thời điểm nguy hiểm trong ngày là yếu tố quan trọng giúp mỗi người chủ động bảo vệ bản thân.

Bản chất của tia cực tím

Tia cực tím là gì và vì sao gây nguy hại?

Tia cực tím, còn gọi là tia UV, là một dạng bức xạ điện từ phát ra từ ánh nắng mặt trời. Ở cường độ phù hợp, tia UV giúp cơ thể tổng hợp vitamin D, hỗ trợ phát triển hệ xương và điều trị một số bệnh lý da liễu. Tuy nhiên, khi cường độ tia UV tăng cao và con người tiếp xúc thường xuyên, những lợi ích ban đầu sẽ nhanh chóng bị thay thế bằng các tác hại nghiêm trọng.

Theo các nghiên cứu khí tượng, trong những năm gần đây, chỉ số tia UV tại Việt Nam có xu hướng tăng cao, đặc biệt vào mùa hè. Nguyên nhân chính đến từ biến đổi khí hậu và sự suy giảm tầng ozone, khiến lượng bức xạ có hại xâm nhập xuống bề mặt Trái Đất nhiều hơn.

Chỉ số tia UV tại Việt Nam có xu hướng tăng cao

Các loại tia cực tím và mức độ ảnh hưởng đến cơ thể

Tia UVA – Nguyên nhân lão hóa và ung thư da âm thầm

Tia UVA chiếm tới khoảng 95% tổng lượng tia cực tím chiếu xuống bề mặt Trái Đất. Với bước sóng dài, tia UVA dễ dàng xuyên sâu vào lớp hạ bì của da, phá hủy collagen và elastin. Hậu quả là da mất dần độ đàn hồi, xuất hiện nếp nhăn, sạm màu và lão hóa sớm.

Nguy hiểm hơn, tia UVA có khả năng gây tổn thương ADN tế bào da. Khi các tế bào sắc tố tăng sinh không kiểm soát, nguy cơ hình thành tổn thương tiền ung thư và ung thư da sẽ gia tăng, ngay cả khi da không bị cháy nắng rõ rệt.

Máy đo cường độ tia UV-A/B 850030 Sper Scientific

Tia UVB và UVC – Nguy cơ bỏng nắng và tổn thương cấp tính

Tia UVB chỉ chiếm khoảng 5% lượng tia cực tím nhưng lại có năng lượng cao hơn UVA. Loại tia này là nguyên nhân trực tiếp gây bỏng nắng, tổn thương tế bào da và ảnh hưởng đến võng mạc mắt nếu tiếp xúc với cường độ mạnh trong thời gian ngắn.

Tia UVC có năng lượng lớn nhất và cực kỳ nguy hiểm. May mắn là phần lớn tia UVC đã bị tầng ozone hấp thụ. Tuy nhiên, sự suy giảm tầng ozone trong những năm gần đây khiến nguy cơ tiếp xúc với tia UVB và UVC tăng lên, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng gay gắt.

>>> Xem thêm: Máy đo cường độ ánh sáng

Ảnh hưởng của tia cực tím đến hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể

Không chỉ tác động đến da và mắt, tia cực tím còn ảnh hưởng trực tiếp đến hệ miễn dịch của con người. Các nghiên cứu cho thấy, tình trạng cháy nắng có thể làm thay đổi chức năng và sự phân bố của tế bào bạch cầu trong vòng 24 giờ sau khi tiếp xúc ánh nắng. Nếu tình trạng này lặp lại thường xuyên, khả năng miễn dịch của cơ thể sẽ suy giảm, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và bệnh tật.

Ảnh hưởng của tia cực tím đến hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể

Thời điểm tia cực tím nguy hiểm nhất trong ngày

Bức xạ tia cực tím đạt cường độ cao nhất vào khoảng từ 10 giờ sáng đến 14 giờ chiều, khi Mặt Trời ở vị trí cao và chiếu gần như vuông góc với bề mặt Trái Đất. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, chỉ số UV từ 8 đến 10 có thể gây bỏng da chỉ sau khoảng 25 phút tiếp xúc. Khi chỉ số UV từ 11 trở lên, mức độ nguy hiểm được xếp vào nhóm cực cao và cần hạn chế tối đa việc ra ngoài trời.

Biện pháp bảo vệ sức khỏe trước tác hại của tia cực tím

Để giảm thiểu nguy cơ từ tia cực tím, người dân cần chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ khi phải hoạt động ngoài trời trong thời tiết nắng nóng. Việc sử dụng khẩu trang, nón rộng vành, kính mát và kem chống nắng là những biện pháp che chắn cơ học đơn giản nhưng hiệu quả. Đồng thời, bổ sung đầy đủ nước và khoáng chất giúp duy trì độ ẩm cho da và tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.

Biện pháp bảo vệ sức khỏe trước tác hại của tia cực tím

Tia cực tím là yếu tố môi trường không thể tránh khỏi, đặc biệt trong điều kiện khí hậu nắng nóng kéo dài. Tuy nhiên, nếu hiểu rõ những nguy hại của tia cực tím đối với sức khỏe con người và chủ động phòng tránh đúng cách, mỗi người hoàn toàn có thể giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho bản thân và gia đình.